Depresja może pojawić się z różnych powodów. Czasem poprzedza ją trudne wydarzenie, przewlekły stres lub problemy w relacjach. Innym razem rozwija się mimo pozornie spokojnego okresu życia i trudno wskazać jeden konkretny moment, od którego wszystko się zaczęło.

Skąd bierze się depresja? Najczęściej nie da się wskazać jednej przyczyny. Na ryzyko depresji wpływają między innymi czynniki biologiczne, psychiczne i społeczne, a ich znaczenie może być różne u poszczególnych osób.

Najczęstsze przyczyny i czynniki zwiększające ryzyko depresji

Do czynników, które mogą mieć związek z rozwojem depresji, należą między innymi:

• przewlekły stres i przeciążenie;
• trudne lub traumatyczne doświadczenia;
• utrata bliskiej osoby;
• rozpad związku lub inne ważne zmiany życiowe;
• problemy w rodzinie i relacjach;
• samotność i brak wsparcia;
• trudności zawodowe lub finansowe;
• wcześniejsze doświadczenia przemocy, zaniedbania lub wykorzystania;
• choroby przewlekłe i inne problemy zdrowotne;
• predyspozycje rodzinne i biologiczne;
• używanie alkoholu lub innych substancji.

Nie oznacza to, że każdy, kto doświadcza któregoś z tych czynników, zachoruje na depresję. Podobnie depresja może pojawić się u osoby, która nie potrafi wskazać żadnego wyraźnego powodu.

Czy depresja zawsze ma konkretną przyczynę?

Nie.

To jedno z najważniejszych pytań, jakie pojawiają się przy depresji. Osoba, która zaczyna doświadczać obniżonego nastroju, utraty energii czy braku zainteresowania, często próbuje znaleźć wydarzenie, które „wywołało” jej stan.

Czasami rzeczywiście można wskazać wyraźny czynnik poprzedzający pojawienie się objawów. Może to być rozstanie, żałoba, utrata pracy, choroba albo długotrwały konflikt.

Nie zawsze jednak istnieje jeden taki moment.

Depresja może rozwijać się stopniowo, na skutek nakładania się wielu czynników. Przewlekły stres może współistnieć z trudnościami w relacjach, wcześniejszymi doświadczeniami, predyspozycjami biologicznymi i brakiem odpoczynku czy wsparcia.

Dlatego pytanie „co spowodowało moją depresję?” nie zawsze ma jedną odpowiedź.

Czynniki biologiczne a depresja

Na ryzyko wystąpienia depresji mogą wpływać również czynniki biologiczne.

Znaczenie mogą mieć między innymi predyspozycje genetyczne, stan zdrowia czy niektóre choroby przewlekłe. Depresja może współwystępować między innymi z chorobami układu krążenia, cukrzycą, nowotworami czy chorobami układu oddechowego. Zależność działa również w drugą stronę – problemy ze zdrowiem fizycznym mogą zwiększać ryzyko depresji.

Nie oznacza to jednak, że można sprowadzić depresję do „chemii w mózgu”.

Depresja jest złożonym problemem, w którym mogą wzajemnie oddziaływać na siebie czynniki biologiczne, psychologiczne i społeczne.

Czy depresja może być dziedziczna?

Predyspozycje rodzinne mogą zwiększać ryzyko depresji, ale nie oznacza to, że depresja jest dziedziczona w prosty sposób.

Jeżeli depresja występowała u bliskich członków rodziny, może to oznaczać większą podatność na jej rozwój. Znaczenie mają jednak również doświadczenia i środowisko, w którym dana osoba dorasta i żyje.

Dlatego obecność depresji w rodzinie nie oznacza, że dana osoba na pewno zachoruje.

Czy stres może wywołać depresję?

Przewlekły stres może zwiększać ryzyko depresji. Szczególnie obciążająca może być sytuacja, w której człowiek przez długi czas funkcjonuje pod presją i nie ma możliwości odpoczynku, odzyskania poczucia bezpieczeństwa ani skorzystania ze wsparcia.

Stres może być związany między innymi z:

• pracą i przeciążeniem obowiązkami;
• problemami finansowymi;
• trudną sytuacją rodzinną;
• opieką nad bliską osobą;
• przewlekłą chorobą;
• konfliktem lub przemocą;
• samotnością;
• ważnymi zmianami życiowymi.

Nie każda osoba doświadczająca silnego stresu zachoruje na depresję. Ryzyko zależy od wielu czynników, a nie od samego wydarzenia.

Depresja po trudnych wydarzeniach

Depresja może pojawić się po doświadczeniu silnej straty lub innego trudnego wydarzenia.

Może mieć związek między innymi z:

• śmiercią bliskiej osoby;
• rozstaniem lub rozwodem;
• utratą pracy;
• poważną chorobą;
• wypadkiem;
• doświadczeniem przemocy;
• przeprowadzką lub inną dużą zmianą życiową.

Warto jednak odróżnić naturalną reakcję na trudne wydarzenie od depresji.

Smutek, żal, złość czy poczucie zagubienia mogą być naturalną odpowiedzią na stratę. Nie każda trudna emocjonalnie sytuacja oznacza zaburzenie depresyjne.

Jeżeli jednak objawy utrzymują się, nasilają i coraz bardziej utrudniają codzienne funkcjonowanie, warto porozmawiać ze specjalistą.

Czy problemy w relacjach mogą powodować depresję?

Relacje z innymi ludźmi mają znaczenie dla zdrowia psychicznego. Długotrwałe konflikty, samotność, odrzucenie, brak poczucia bezpieczeństwa czy przemoc mogą zwiększać obciążenie psychiczne i ryzyko problemów ze zdrowiem psychicznym. WHO wskazuje między innymi izolację społeczną, przemoc, dyskryminację i brak wsparcia jako czynniki zwiększające ryzyko problemów ze zdrowiem psychicznym.

Nie oznacza to jednak, że można powiedzieć: „depresja jest przez związek”.

Często zależność jest bardziej złożona. Problemy w relacji mogą być jednym z elementów większej sytuacji, a depresja sama może dodatkowo wpływać na sposób funkcjonowania w relacjach.

Czy dzieciństwo może mieć wpływ na depresję?

Doświadczenia z wcześniejszych etapów życia mogą mieć znaczenie dla podatności na depresję w późniejszym okresie.

Szczególnie istotne mogą być doświadczenia przemocy, zaniedbania, wykorzystania, utraty bliskiej osoby czy dorastania w środowisku pozbawionym poczucia bezpieczeństwa. WHO wskazuje niekorzystne doświadczenia z dzieciństwa jako jeden z czynników związanych z ryzykiem problemów ze zdrowiem psychicznym.

Nie oznacza to jednak, że każda osoba z trudnym dzieciństwem zachoruje na depresję.

Podobnie depresja może wystąpić u osoby, która nie doświadczała poważnych trudności w dzieciństwie.

Czy praca może powodować depresję?

Praca sama w sobie nie jest przyczyną depresji, ale warunki pracy mogą wpływać na zdrowie psychiczne.

Długotrwałe przeciążenie, brak wpływu na własną pracę, konflikty, brak poczucia bezpieczeństwa, presja czy trudności w relacjach zawodowych mogą być źródłem przewlekłego stresu.

Jeżeli jednocześnie pojawiają się objawy takie jak utrata zainteresowań, problemy ze snem, brak energii, obniżony nastrój czy trudności z koncentracją, warto przyjrzeć się sytuacji szerzej.

W tym miejscu warto również odróżnić depresję od wypalenia zawodowego. Są to różne problemy, choć ich objawy mogą się częściowo nakładać.

Czy alkohol może powodować depresję?

Alkohol i inne substancje psychoaktywne mogą mieć związek z problemami ze zdrowiem psychicznym.

Używanie substancji może nasilać istniejące objawy, utrudniać ich ocenę oraz wpływać na przebieg leczenia. WHO wymienia używanie alkoholu i innych substancji wśród czynników związanych z ryzykiem depresji.

Jednocześnie zależność może działać w obie strony. Niektóre osoby sięgają po alkohol lub inne substancje, próbując radzić sobie z trudnymi emocjami, a ich używanie może z czasem dodatkowo pogarszać samopoczucie.

Czy choroba fizyczna może powodować depresję?

Depresja może współwystępować z chorobami przewlekłymi i poważnymi problemami zdrowotnymi.

Życie z chorobą może wiązać się z bólem, ograniczeniem sprawności, zmianą codziennego funkcjonowania, niepewnością dotyczącą przyszłości czy koniecznością długotrwałego leczenia. Wszystkie te doświadczenia mogą wpływać na psychikę.

Dlatego podczas oceny objawów depresyjnych warto uwzględnić również stan zdrowia fizycznego i przyjmowane leki.

Czy hormony mogą powodować depresję?

Zmiany hormonalne mogą mieć znaczenie dla samopoczucia i ryzyka wystąpienia depresji w określonych okresach życia.

Szczególnej uwagi wymagają między innymi okres ciąży i czas po porodzie. WHO wskazuje, że depresja może występować w okresie ciąży oraz po porodzie.

Nie oznacza to jednak, że depresję można wyjaśnić wyłącznie hormonami. Także w tych sytuacjach znaczenie mogą mieć czynniki psychiczne, relacyjne, społeczne i związane z codziennym funkcjonowaniem.

Dlaczego jedna osoba choruje na depresję, a druga nie?

To jedno z trudniejszych pytań.

Dwie osoby mogą przeżyć podobne wydarzenie, a ich reakcje będą zupełnie różne. Jedna może stosunkowo szybko wrócić do równowagi, podczas gdy u drugiej pojawią się objawy depresji.

Wpływają na to między innymi indywidualne predyspozycje, wcześniejsze doświadczenia, sposób radzenia sobie ze stresem, stan zdrowia, relacje z innymi ludźmi oraz dostęp do wsparcia.

Nie istnieje jeden czynnik, który pozwala przewidzieć, kto zachoruje na depresję. WHO podkreśla, że wiele czynników ryzyka może współdziałać, ale obecność pojedynczego czynnika nie oznacza, że dana osoba na pewno rozwinie zaburzenie psychiczne.

Czy można mieć depresję bez wyraźnego powodu?

Tak.

Brak konkretnego wydarzenia, które można wskazać jako „początek depresji”, nie oznacza, że objawy są mniej prawdziwe.

Czasami osoba zauważa, że od kilku tygodni lub miesięcy coraz gorzej funkcjonuje, ale nie potrafi odpowiedzieć na pytanie, dlaczego tak się dzieje.

Nie trzeba znaleźć jednej przyczyny, żeby rozpocząć szukanie pomocy.

Podczas konsultacji można wspólnie przyjrzeć się temu, kiedy pojawiły się pierwsze zmiany, co działo się w życiu w tym okresie i jakie czynniki mogą obecnie podtrzymywać trudności.

Czy depresja może mieć więcej niż jedną przyczynę?

Tak – i jest to bardzo częste.

Depresja może być związana z kombinacją różnych czynników. Przykładowo przewlekły stres w pracy może nakładać się na problemy w związku, brak odpoczynku, samotność i wcześniejsze trudne doświadczenia.

Nie oznacza to, że trzeba znaleźć i usunąć każdy z tych czynników, żeby poczuć się lepiej.

Ważniejsze może być zrozumienie, co dzieje się obecnie i co podtrzymuje trudności.

To właśnie dlatego w psychoterapii nie zawsze szuka się jednej odpowiedzi na pytanie „co spowodowało depresję?”. Często ważniejsze jest poznanie mechanizmów, które wpływają na samopoczucie i codzienne funkcjonowanie.

Przyczyna depresji a czynnik wyzwalający – czy to to samo?

Nie zawsze.

Czynnik wyzwalający to wydarzenie lub sytuacja, po której pojawiły się objawy. Może nim być np. rozstanie, utrata pracy czy śmierć bliskiej osoby.

Czynniki ryzyka to natomiast elementy, które zwiększają podatność na wystąpienie depresji. Mogą być związane z biologią, psychiką, wcześniejszymi doświadczeniami czy środowiskiem.

Dlatego konkretne wydarzenie może być momentem, po którym depresja staje się widoczna, ale nie musi być jej jedynym źródłem.

Jak sprawdzić, co może być przyczyną depresji?

Nie istnieje jedno badanie, które pozwala wskazać przyczynę depresji.

Podczas konsultacji specjalista może przyjrzeć się między innymi:

• kiedy pojawiły się pierwsze objawy;
• jak zmieniały się w czasie;
• co działo się wtedy w życiu;
• czy wcześniej występowały podobne trudności;
• jak wygląda sytuacja rodzinna i zawodowa;
• jakie są relacje z bliskimi;
• czy występują choroby przewlekłe;
• jakie leki lub substancje są przyjmowane;
• jak wyglądają sen, aktywność i codzienne funkcjonowanie.

Taka ocena pozwala lepiej zrozumieć sytuację i zdecydować, jaka forma pomocy będzie najbardziej odpowiednia.

Czy trzeba znać przyczynę depresji, żeby ją leczyć?

Nie.

Zrozumienie źródeł trudności może być bardzo pomocne, ale nie zawsze da się wskazać jedną przyczynę.

Leczenie depresji może obejmować psychoterapię, farmakoterapię lub połączenie różnych form pomocy – zależnie od nasilenia objawów i indywidualnej sytuacji. WHO wskazuje, że dostępne są skuteczne metody leczenia psychologicznego i farmakologicznego.

Psychoterapia może być szczególnie pomocna wtedy, gdy chcesz lepiej zrozumieć, co dzieje się z Twoim samopoczuciem, jakie doświadczenia mają na Ciebie wpływ i co możesz zmienić w swoim sposobie funkcjonowania.

Kiedy warto zgłosić się po pomoc?

Nie warto czekać na znalezienie „prawdziwej przyczyny”, jeśli zauważasz, że Twoje funkcjonowanie wyraźnie się zmieniło.

Warto porozmawiać ze specjalistą, jeśli:

• od dłuższego czasu masz obniżony nastrój;
• przestały cieszyć Cię rzeczy, które wcześniej były ważne;
• brakuje Ci energii;
• masz problemy ze snem;
• trudno Ci się skoncentrować;
• wycofujesz się z kontaktów z innymi;
• coraz trudniej radzisz sobie z pracą lub codziennymi obowiązkami;
• czujesz bezradność, winę lub brak nadziei;
• masz wrażenie, że samodzielne radzenie sobie przestaje wystarczać.

Nie musisz mieć pewności, że to depresja. Konsultacja może być właśnie miejscem, w którym wspólnie sprawdzicie, co się dzieje.

Psychoterapia a przyczyny depresji

Psychoterapia nie polega wyłącznie na szukaniu wydarzenia, które „spowodowało” depresję.

W zależności od potrzeb może pomóc przyjrzeć się między innymi emocjom, relacjom, sposobom reagowania na stres, przekonaniom na własny temat czy doświadczeniom, które nadal wpływają na obecne życie.

W Przystań Tu psychoterapia indywidualna jest dostępna w Warszawie oraz online. Podczas pierwszych spotkań klient i psychoterapeuta wspólnie określają cele pracy i przyglądają się trudnościom, z którymi dana osoba się mierzy.

Zespół Przystań Tu tworzą psycholodzy i psychoterapeuci z doświadczeniem w pracy z kryzysami psychicznymi i życiowymi. Praca specjalistów podlega stałej superwizji, a ośrodek deklaruje pracę zgodną z zasadami etyki zawodowej.

Jeśli nie wiesz, czy potrzebujesz psychoterapii, możesz rozpocząć od konsultacji i wspólnie ze specjalistą zastanowić się nad dalszą formą pomocy.

Umów konsultację w Przystań Tu – w centrum Warszawy lub online.

Najczęstsze pytania o przyczyny depresji

Podsumowanie

Depresja nie ma jednej przyczyny. Może rozwijać się w wyniku współdziałania czynników biologicznych, psychologicznych i społecznych.

Ryzyko mogą zwiększać między innymi przewlekły stres, trudne doświadczenia, problemy w relacjach, samotność, choroby przewlekłe, predyspozycje rodzinne czy używanie alkoholu i innych substancji.

Jednocześnie depresja może pojawić się bez jednego wyraźnego wydarzenia. Nie oznacza to, że osoba zmagająca się z depresją powinna najpierw znaleźć odpowiedź na pytanie „dlaczego?”, zanim otrzyma pomoc.

Jeśli zauważasz u siebie objawy depresji lub coraz trudniej radzisz sobie z codziennym życiem, warto porozmawiać ze specjalistą.

W Przystań Tu możesz umówić konsultację psychologiczną lub psychoterapię w Warszawie albo online.

Nie musisz samodzielnie rozumieć wszystkiego, co się z Tobą dzieje, żeby zrobić pierwszy krok.